Inleiding
Houtveredeling is een beter woord dan houtbehandeling als het om houtsnijwerk gaat. Het veredelen is namelijk niet alleen het behandelen van hout tegen veroudering en verwering onder invloed van (UV-) licht en / of regen.
Veredeling betreft ook het mooier maken van het houtsnijwerk; het maakt het waardevoller. Het “edel” maken van het hout dus. En dat edel maken doet de houtsnijder dan zeker; je beseft dat pas als je een houtsnijwerk afwerkt met een olie of was; dan gaat het pas echt “leven”: de houtstructuur komt naar boven, het krijgt een warme kleur, oneffenheden zoals kleine sneetjes worden gecamoufleerd, nerven worden geaccentueerd, kortom het hele houtsnijwerk wordt inderdaad veredeld.
Dit document omvat een aantal nuttige behandelingsmethoden en tips om van je houtsnijwerk een prachtig kunstwerk te maken. De bewondering van het kunstwerk van een houtsnijder is voor een groot deel te danken aan de manier waarop het is afgewerkt. De behandeling is de slagroom op de taart.
Als houtsoort kan de houtsnijder alle kanten op en die wil ik hier niet uitvoerig behandelen. Wel wil ik noemen dat linde (Tilia vulgaris of Tilia americana) de kampioen is onder de houtsoorten voor houtsnijden. Lindehout kenmerkt zich door een fijne egale en gelijkmatige structuur, en lichte kleur. Het is perfect te snijden, zowel grof als fijne details. Zowel in de vezelrichting als dwars erop. Vervolgens wordt het ook heel fraai als het behandeld wordt.
funny frog
Afwerkingmogelijkheden
Er zijn vele behandelingen die elk een typisch effect hebben, en het is altijd goed, leerzaam en leuk om daarmee te experimenteren: olie, beits, vernis, politoer, pastawas, lak. De houtsnijder zal echter slechts enkele voorkeuren ontwikkelen en daarmee de te gebruiken methoden tot enkele of slechts één beperken. Naast een persoonlijke voorkeur en de houtsoort hangt het erg af van de locatie waar het snijwerk komt te staan: binnen of buiten, al dan niet in de regen.
Een glanzende behandeling wordt meestal niet mooi gevonden. Mat tot zijdeglans is het mooist. Bovendien draagt de reflectie van glans niet bij tot een mooi zicht op het kunstwerk. Ik behandel hier de meest gebruikte afwerkingen.
Beits is erg bekend en goed aan te brengen. Binnen- en buitenwerk. Het is, indien gewenst, goed af te werken met was of olie, vernis of lak. Je kunt verschillende kleuren kiezen, maar hou dat beperkt om het hout zichzelf te laten blijven. Antiek-grenenbeits heeft dikwijls wel een mooi effect.
Vernis is dikwijls glanzend en dus niet zo mooi voor houtsnijwerk. Het is wel goed toepasbaar voor buitentoepassingen, met name als bootlak.
Lijnolie is de onbetwiste kampioen van de behandelingen. Het is een matte behandeling die de houtstructuur maximaal ophaalt. Krasjes vallen niet meer op omdat het erg diep het hout indringt en de krasjes camoufleert. Het moet met een doek opgebracht worden, waarna na een kwartiertje het overtollige weer kan worden weggenomen. De droogtijd is erg lang: mede doordat op dieper stukken veel olie zit, moet het 1-2 weken drogen! Je kunt het als droog beoordelen als het nauwelijks meer ruikt. Naar wens kan een tweede behandeling plaats vinden maar doe dat dus pas na 1-2 weken. Afwerking is gewenst en kan het best een (bijen-) was zijn. Dan kan er wat water op vallen en kun je het oppoetsen tot een mooie matte glans. Het best met een borstel met “houten” haren. Helaas is lijnolie alleen voor binnentoepassingen te gebruiken.
Let er verder op dat je gekookte lijnolie koopt. Ongekookte harden niet uit en blijven plakkerig. Je koopt lijnolie bijvoorbeeld bij de schilder.
Je zorgt ervoor dat het houtsnijwerk vrij is van losse snippers en schuurstof. De stofzuiger is dan de meest eenvoudige manier. Kom er niet met een vochtige doek aan! Een zeem of eender wat voor vochtige doek zorgt ervoor dat de vezels van het hout recht overeind gaan staan en dat is een ongewenst ruw effect; je moet dan weer aan het schuren.
Brandgevaar met lijnolie
Let op: lijnolie kan brand veroorzaken! Dus lees dit goed want je veiligheid kan echt groot gevaar lopen. Een doek waarmee je lijnolie hebt behandelt kan opgerolt of als prop warmte ontwikkelen; die kan zelfs tot zelfontbranding leiden met alle gevolgen van dien. Dus het is erg belangrijk dat je de doek na gebruik buiten uitgespreid laat drogen. Deze waarschuwing klinkt heftig en dat is ook de bedoeling, maar ik wil er geenszins het gebruik van lijnolie mee afremmen: als je er gewoon even aan denkt om het buiten te laten opdrogen dan is er niks aan de hand. Klein stukje routine dus.
wapenschild
Gebruikte bronnen
Houtsnijden; techniek en projecten, Antony Denning
Diervormen van hout, Walter Raabe
Houtbewerking, Roy day
Houtbewerking in woord en beeld, Bruna
Houtsnijwerk, Guy de Grave
Kurt Koch GmbH: http://www.koch.de
Schnitzschule Geisler-Moroder: http://www.schnitzschule.com/
Stichting Houtrijk: http://www.houtrijk.nl/